بسم الله الرحمن الرحیم

معیارهای خانواده موفق ایرانی از دیدگاه اسلام

 

 ای خداوندحبیب!

به ریسمانی که آویختیم برید و بر هر شاخه ای که نشستیم شکست وبر هر ستونی که تکیه زدیم افتاد.تنها تویی  که حق محبت را تمام وکمال ادا می کنی.به ما هم الفبای محبت بیاموز .

  ای خداوندقریب!

در خانه را گشوده ای وباب بهانه را بسته ای.از تونزدیک ترکیست وازخانه ی تو امن تر کجاست؟

به کدام رو ویا کدام سو می توان گریخت؟

  ای خداوند مجیب!

کدام دوست هر گاه بخواهیم حاضر است؟کدام محبوب هرگاه بخواهیم پاسخگوست؟

اگر تو هیچ نگفته بودی جزهمین یک کلام که:«هر گاه مرا بخوانید پاسخ می گویم.» برای آتش زدن به جان عاشقانت کفایت می کرد.تو عین اجابتی ای پروردگارمن..

 

خداوندا تویی پروردگارم                 همه از توست یارب هرچه دارم

 

 پیشگفتار:

ومن آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها وجعل بینکم مودته ورحمه

ان فی ذلک لا یات لقوم یتفکرون .

واز نشانه های او«خدا»این است که از خود شما برایتان همسری آفرید تا در کنار او آرام گیرید ومیان شما دوستی و دلسوزی به وجود آورد به راستی که برای مردمی که بیندیشند نشانه هاست. (سوره ی روم آیه ی 21 )

    

          هیچ بنایی نزد خداوند از ازدواج محبوب تر نیست . پیامبر اکرم «ص»

خانواده ها به مثابه اصلی ترین پایگاههای  رشد وشکوفایی شخصیت وپرورش مهارتهای اجتماعی کودکان و نوجوانان,همانند حلقه های زنجیر اجتماع انسانها,اساسی ترین سهم را در سلامت واعتلای جوامع بشری برعهده دارند.خانواده با پیمان ازدواج بین زن و مردی هوشمند وآگاه وبرخورداراز بلوغ فکری وقابلیت های اجتماعی پایه گذاری میشود و این زوج ستون اصلی حیاتی ترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده راتشکیل می دهند. درفرهنگ الهی خانواده به مثابه دژی استوار ونهادی مقدس بیشترین مسئولیت را در رشدوتحول,تربیت وتعالی وسعادت وجود انسان برعهده دارد.خانواده ایرانی می کوشد که براساس تعالیم عالیه اسلام وحرکت برمداردینداری و خداپرستی فرزندانی خوب وصالح به جامعه تقدیم کندوخودرادر زمره ی خانواده های موفق قرار دهد.

برای بنده فایده ای بهترازاین نیست که دارای همسری باشدکه هرگاه اورامی بیند مسرورش سازد ودرغیاب او از خود و مال همسرش حفاظت کند.

امام رضا(ع)

 

 مقدمه

        چقدرزیباست که به عنوان یک مسلمان وشیعه ی علی«ع»ابتدا به ویژگی های بهترین وعالی ترین الگوی خانواده ی مسلمان بپردازیم .خانواده ی مولی الموحدین علی «ع» وفاطمه ی زهرا«س» . آنهایی که با تشکیل یک خانواده آسمانی اسوه و الگوی کاملی برای کل بشریت از آغاز ورود اسلام تا انتهای خلقت شدند .

برای ما مسلمانان و ایرانیان مایه ی بسی فخر ومباهات است که چنین الگوی زیبایی در دینمان معرفی شده است .خانواده ی علی«ع» با خواستگاری بسیار محترمانه و مؤدبانه وپرازحیای علی«ع» ازپیامبر«ص» برای دختر گرامیشان فاطمه زهرا«س» شروع شد .آنگاه که در هاله ای از حرمت وشرم با جملاتی کوتاه و احترام آمیز با رسول خدا«ص» در باره خواستگاری از دردانه رسول«ص» صحبت کرد .رسول خدا که این جوان را به خوبی و کرامت می شناخت

وراز آفرینش او را خوب می دانست به او گفت :"ای علی !می دانی که پیش از تو کسان بسیاری ازفاطمه خواستگاری کرده اند "اما من واو نپذیرفته ایم" .اکنون ببینم نظرش چیست .پیامبر اهمیت به نظر دختر و با ارزش بودن آن را در امر پذیرش خواستگار به ما آموزش دادند پس ازتشکیل خانواده و شروع زندگی مشترک این زوج آسمانی, می بینیم همکاری, تعاون, دوستی, مهر, محبت,عشق وفداکاری ورسیدن به اوج کمالات وعلاقه به فرزندان وتوجه به سلامت جسم و

هنّ لباسُِِ لکم  و انتم  لباس لهن

آنان«زنان» لباس شما هستند  و شما «مردان» لباس آنانید.

 

         بقره- آیه 187

روح وروان آنان وتربیت صحیح آنان و... همه وهمه در این خانواده کوچک  وملکوتی وجود داشت.رفتار این پدر ومادر گرامی با فرزندانشان حسن و حسین وزینب و ام کلثوم نمونه بارز رفتار یک خانواده ی عالی و تکامل یافته والگوی کامل یک مسلمان تمام عیاربود.خانواده ی کوچک علی «ع»محل اتصال آسمان به زمین شدند.اگر این خانواده با این طرز فکر واین طرز عملکرد وجود نداشت ملک وملکوت با هم در ارتباط نبودند.فرش به عرش نمی رسیدوامامت حاصل نمی شد.در واقع خانواده علی«ع»و فاطمه«س»منبع تحولات عظیم تاریخی واجتماعی بودند.این الگوی کامل وتمام عیاربرای ما مسلمانان کافی است تا مسیر زندگی مان را براساس معیار های آنان تعیین کنیم.

 تشکیل خانواده از نظر اسلام:

خانواده موفق از این نقطه آغاز می شود که انسان بالغ و عاقل تصمیم می گیرد که همسر مناسب ودلخواه خود را پیدا کند زیرا می داند که اولین سنگ بنای خا نواده انتخاب همسرخوب است وسهل انگاری وتصمیم گیری عجولانه اولین پایه و مهم ترین اصل داشتن یک خانواده خوب رازیر سؤال می برد.

پیشوایان ما بر این موضوع که به اصالت خانوادگی, ایمان و اعتقاد به خداوند و دستورات او, قدرت اداره ی زندگی و تدبیر آن, سلامت جسمی وفکری ,عقل و درایت, علم ودانش, عفیف بودن, با محبت بودن, غیور بودن, محبت به رسول خدا «ص»و اهل بیت ایشان, زیبایی و مورد پسند بودن, خوش سابقه در اخلاق, قناعت در بهره مندی مال وثروت و اهل کار و تلاش بودن را از اصول اساسی انتخاب یک همسر مناسب می دانند. پیامبر «ص»در این باره می فرمایند:باخانواده ی خوب وشایسته وصلت کنید زیرا خون اثر داردهمچنین می فرمایند:کسی که بازنی به خاطر مال و دارایی ازدواج کند خداوند اورا به حال خود واگذار می کندوکسی که به خاطر جمال وزیبایی با او ازدواج کند در او امور نا خوشایند خواهد دید وکسی که به خاطر ایمان و ارزش های دینی با اوازدواج نماید خداوند همه ی آن امتیازات مادی وظاهری را برای او فراهم می کند.«راه زندگی شماره ی 283ص22»

آن گاه که خانواده بر پایه صحیح شکل گرفت باید ویژگی هایی را رعایت کنند تابه عنوان خانواده ی موفق شناخته شوند.

معیار های خانواده ی موفق:

1)همسران در خانواده ی موفق مانند دو بال یک پرنده مکمل هم هستند.

رشد وترقی یک جانبه در این خانواده مد نظر نبوده واز هر فرصتی برای رشد همدیگر و بهره وری از زندگی مشترک استفاده می کنند .هیچکدام از اعضای خانواده دیگری را بار دوش خود نمی داند و همگی در یک رقابت سازنده برای پیشرفت خودشان و دیگر اعضا تلاش میکنند بین همه ی افراد و مخصوصا والدین که الگوی اصلی خانواده هستند تبادل عاطفی در برابرانجماد عاطفی حکمفرماست آنها عواطف خود را با شیوه های قلبی کلامی و عملی ابراز میدارند عشق و علاقه واقعی بین پدر و مادر سمبل عشق به فرزندان و فرزندان به همدیگر است«خانواده خوشبخت,فرزندموفق ص11»

 

اگرعلاقه در محیط خانواده به صورت کلامی مطرح شود عشق و فداکاری درآن خانواده به اوج می رسد .پیامبر(ص) دراین زمینه می فرمایند" این گفته ی مرد به زن که (تورادوست دارم) هرگز از قلب زن بیرون نمی رود".«همسران سازگار ص 330»همچنین می فر مایند" مردی که برای همسرش لقمه می گیرد نزد خدا پاداش دارد."«همسران سازگارص196»

همچنین نبی مکرم اسلام (ص)می فرمایند." هر زنی که یک لیوان آب به شوهرش بدهد از یک سال روزه داری و شب زنده داری برایش برتر است."

2)در این خانواده ها بینش تکاپویی حکمفرماست.

یعنی بینشی که فرد را بر می انگیزد تا روابط زندگی را پدیده ای بسته وجبری وگریزناپذیر نپندارد.اعضای خانواده همدیگر را ارزشمند می دانندوبه کرامت انسانی همدیگر احترام می گذارند.عرصه ی زندگی را به نوآوری می گشایند ودرراه رسیدن به کمالات کمک و یاور همدیگر هستند.وبه این نکته واقفندکه خداوندانسان راعزیزآفریدواورابرسایرموجودات کرامت بخشید وخطاب به او فرموده است:

ای فرزند آدم اشیاءرابرای توآفریدم وتو رابرای خودم آفریدم(حدیث قدسی) کفایت وکرامت نفس یا عزت نفس موجب میشودکه انسان از جهات مختلف متعادل باشد و بر اساس ارزشها و اصول انسانی عمل کند.«خانواده وفرزندان ص101».

3)این خانواده ها همواره مثبت گراهستند.

آنهازیباییهای همدیگررامی بینند و آن رامرتبابازگومیکنند.در رفع زشتیهاوکاستیهای همدیگر تلاش می کنند.به جای تخاصم ودشمنی باروحیه ی سعه ی صدرباهمدیگربرخوردمی کنند.همدیگررادرجمع کوچک وخوارنمی کنند.عیوب همدیگررادرجمع مطرح نمی کنند.به سخنان یکدیگر باکمال علاقه گوش فرامیدهند.از مقایسه همسر و فرزندان خود با همسر وفرزندان سایر خانواده ها به شدت پر هیز می کنند «مجله پیوند شماره ی 301 ص 36»

4)در این خانواده ها صداقت وراستگویی وامانتداری همواره وجود دارد وتقویت میشود.

همچنین افراد با خودشان سنجیده می شوند و همواره به خاطر داشته هایشان تقدیر می شوند واز آنچه که ندارند ومستحق کسب آن هستند از هیچ تلاشی فروگذارنمی کنند.به حق وحقیقت خیلی بها داده می شود.در بحث های خانوادگی, خداوند, حق وحقیقت ومنطق قوی حاکم است واز تحکّم وزورواجبار خبری نیست.

5)در خانواده ی موفق ایرانی فرزندان جایگاه خود را می شناسند.

 آنهامی توانند به راحتی اظهار نظر کنند و والدین هم اگر موافق نبودند با استدلال آن هارا راهنمایی می کنند.

6)سپاس گزاری از یک دیگر در این خانواده ها از جایگاه والایی برخورداراست.

آنهابراین جمله ی امیرالمؤمنین واقفندکه"الشکرترجمان النیه ولسان الطویه"«غررالحکم ص212»سپاسگزاری بازگوکننده ی نیّت وزبان درون است.

7)نشاط وشادکامی رکن اساسی در موفقیت اعضاشناخته میشود.

گشاده رویی وخوش خلقی از دیگر ویژگیهای خانواده های ممتاز است.اعضا خانواده می اندیشند که با داشتن روحیه شاد وسالم فردایی بهتر برای خود رقم میزنند. آنها اصول اساسی شادی که عبارتند از:بیان احساسات ,خوش بینی وفعالیت, روابط اجتماعی ,صمیمیت ,خلاقیت وکاهش توقعات را خوب میدانند وآنها رارعایت می کنند.«شادی در خانواده ص93 »

8)نظم و انضباط.

آنهابه نظم در کارهاخیلی بهامی دهندومیدانند که برای رسیدن به خواسته هایشان بایدازهمه ی اعضا در حد توان انتظار داشت .  اعتماد به نفس فرزندان در این خانواده ها درسطح بالایی قراردارد.زیراآنان ازهمان بدوتولّدموردتوجه والدین بوده اند و ازمحبت والدین لبریز شده اند.آنها میتوانند در جامعه سربلند کنند وباتمام وجود نظرات خود را ابراز دارند.بین پدر ومادر وحدت نظر و عمل وجود دارد,همین امر باعث میشود که فرزندان برسر دوراهی حمایت ازپدر یا مادر قرار نگیرند وآرامش خود راحفظ کنند.

9)درخانواده های موفق ایرانی ارزش حفظ دین و اسلام در جایگاه والایی واقع شده است.

این ارزش رااز همان بدو تولد که با گفتن اذان و اقامه در گوش راست وچپ نوزاد انجام می دهیم به وضوح می بینیم.وقتی که سعی می کنیم آداب اسلامی را برای بزرگ کردن او داشته باشیم و رعایت کنیم ووهمچنین موقعی که به سن تشخیص رسید اورابا نماز و روزه ومسائل دینی آشنا می کنیم نشان دهنده آن است که خانواده اصیل ایرانی با تکیه بر اصول اسلامی می تواند به موفقیت های عالی دست پیداکند.بدون تردید از مهم ترین عوامل پیوند وپایداری ازدواج موفق و زندگی آرام,همسویی بینش ها وباورهای فرهنگی و پای بندی زوجین به ارزشها و فرایض الهی است.«خانواده خوشبخت,فرزند  موفق,ص205» در این خانواده ها فرزندان به هنگام تنهایی  خود رادرمانده و بی یاور نمی بینند. زیرا از وجود پدر و مادر بامحبتی در کنار خود آگاهند.آنها با اولین شکست زانوی غم بغل نمی گیرند زیرا می دانند برای موفقیت راههای مقابله با شکست را باید بیاموزند.

10)اهمیت به ورزش.

حفظ سلامتی اعضای خانواده از ویژگی های دیگری است که در این خانواده ها به چشم می خورد.همچنین اهمیت به مطالعه و تحقیق و پژوهش در حد توان فرزندان از نقاط مثبت این خانواده ها به شمار می آید.

11)رعایت تقوا و ترس از خداوند سر لوحه ی کارهای افراد این گونه خانواده هاست.

آنان از گناهانی مانند گوش کردن به موسیقی های غیرمجاز,مصرف مشروبات الکلی وقمارو ربا خواری و رشوه خواری بیزارند و هرگز خود واعضاء خانواده را با آنها آلوده نمی کنند.در این خانواده ها ار کلمه طلاق به هیچ وجه استفاده نمی شود.آنها اگر کم وکاستی در زندگی دیدند سعی می کنند راه حل های آن را بیابند ودر جهت حل مشکل خودشان اقدامات مختلف انجام می دهند تا به نتیجه مثبت برسند.

این گونه خانواده ها به اعضاء بزرگتر خانواده مثل پدر بزرگ و مادر بزرگ بهایی بسیار می دهند و بالهای خود را برای آنان می گسترانندو میدانند که رفتار صحیح با آنها زمینه ساز عالی تر شدن رفتار فرزندان در خانواده باپدر و مادر میشود.

(12دراین خانواده ها به خلاقیت کودکان بسیار بها می دهند

سعی میکنند از هوش و استعداد ذاتی آنان خوب بهره برداری کنند.اجازه می دهند  که فرزندانشان در جهت رشد این استعدادها تلاش کنند و در صورت شکست, او را امیدوار می کنند که میتواند باز هم تلاش کند و فکر خود را به کار گیرد تا نتیجه بهتری به دست آورد.

 مثلی هست که می گوید زوج بی نقص از یک زن کور و یک مرد کر درست شده اند.زیرا زن کور نمی تواند خطاهای شوهر را ببیند و مرد کر قادر به شنیدن غر غر های زن نیست.

                                      ارواح آدمیان در آغاز به صورت کروی و کامل بود آنگاه هرکدام به

                                   دو نیمه شده و از هم جدا شدند و از آن پس,هرکدام به دنبال نیمه گم

                                   شده خودمی گردد.با پیوند زناشویی آدمی به گم شده خویش می رسد

                                      و آرام می گیرد.                (افلاطون در کتاب ضیافت)          

 

 13)زوجین در این خانواده ها همدیگر را همانگونه که هستند به صورت تام و تمام می پذیرند.

آنها همسر خود را با هر شکل وقیافه,شغل و تحصیلات و خانواده ای که دارد می پذیرند و این نگرش را در خود پررنگ می کنند.همسران در خانواده های موفق این تفکر را در خود تقویت می کنند که این شخص با تمام ویژگیهای خوب و بدی که دارد مال من است و برای من است و من به او عشق می ورزم«مجله پیوند, شماره302».دکتر عابدی در کتاب شادی در خانواده می نویسد اگر ما در جمع خانوادگی مان همانطور که هستیم مورد پذیرش قرار گیریم آرامش پیدا می کنیم.

«شادی در خانواده,ص102»

14)روابط اجتماعی  خوبی با دیگران در این خانواده ها حاکم است.

آنان میدانند که چگونه با افراد جامعه برخورد کنند,روابط و رفتار مناسب با افراد دیگر وچگونگی برخورد با افراد جامعه در خانواده آموزش داده میشود.به فرزندان چگونه"نه گفتن" را می آموزند.آنان یاد می گیرند که به خواسته های همه ی افراد جامعه پاسخ مثبت ندهند و ببینند طرف مقابل کیست و چه درخواستی دارد و آیا باید به خواسته او جواب مثبت داد یا خیر.آنان به فرزندان خود آموخته اند که قدرت نه گفتن یک توانایی مثبت است وباید برای کسب این توانایی تمرین کنند.رعایت بهداشت جسمانی وروحی وروانی ازاصولی است که در این خانواده ها مدّ نظرواقع می شود. آنها می دانندکه انسانهای موفق بایدسالم باشند.سلامتی جسمانی مقدمه ی سلامتی روحی وروانی میباشد.بنابر این برای سلامتی جسمانی خود برنامه ریزی دارندوهمچنین در جهت حفظ سلامتی روحی وروانی خود و اعضاءتلاش میکنند.

 15)در این خانواده هابه فرزندان آموخته میشودکه از ظلم و ستم در حق خودودرحق دیگران پرهیز کنند.

ابوحمزه ثمالی ازامام باقر (ع)نقل میکنند هنگامی که پدرم در آستانه ی رحلت بودمرابه سینه اش چسباندوفرمود :فرزندم توراسفارش می کنم به آنچه که پدرم در حال احتضار به من فرمود واین وصیتی بود که پدرانش نیز به آن سفارش کرد ه بودند .

 سپس امام فرمودند:فرزندم "مبادابرکسی که جزخدا پناهی ویاوری نداردستم رواداری .«بحارالانوار ج75ص308»«ازکتاب حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت»همچنین ازصفات دیگرخانواده های موفق میتوان به حفظ ایجاد آرامش و سکون در محیط خانواده وداشتن رفتاری عادلانه درروابط فردی واجتماعی واحسان و نیکی کردن به همدیگروعیب پوشی ازکاستی ها وضعفهای احتمالی همدیگروهمچنین داشتن جاذبه های زبانی گیراواستفاده نکردن از لحن توهین وتحقیر ودادوفریادوتوجه به جاذبه های رفتاری ومطلوبیت های منش ها وحفظ ظاهر آراسته ومرتّب وداشتن نظم وترتیب وسلیقه درزندگی وعنایت به فرزند آوری وفرزندپروری یاد کرد.«خانواده خوشبخت فرزند موفق ص203 »

آنچه دراین مقاله آمدتنها چکیده ای بود ازتعدادی از معیارهای خانواده های موفق ایرانی از دیدگاه اسلام.به امید آنکه خانواده های فهیم وبا درایت ایرانی درحفظ این معیارها و رعایت دیگر معیارهای مثبت جهت حفظ وبقای یک زندگی سالم تلاش کنند.

 خدایا تو را سپاس گزاریم که چراغ های فروزان هدایت را فرا راه ما بر افروختی تا از ظلمات جهل و سرگردانی به روشنایی معرفت و ایمان راه یابیم.

                                   

منابع ومآخذ                            

 

1)قرآن مجید-سوره روم-سوره بقره

 

2)بحار الانوار-ج75- ص308

 

3)ماهنامه ی پیوند شماره ی288مهر ماه 1382

 

4)  ماهنامه پیوند شماره ی 301

 

5)مجله ی راه زندگی شماره ی 283ص22

 

6)امیر حسینی,خسرو (خانواده ی خوشبخت فرزند موفق)

 

7)حسین زاده, علی(همسران سازگار)

 

8)استادان طرح جامع آموزش خانواده,(خانواده وفرزندان)

 

9)عابدی‘ محمد رضا(شادی در خانواده )

 

10)مروجی طبسی ‘محمد جواد(حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت(ع))